الخصومة و الجدل ، لا الدليل و البرهان - كقوله تعالى قُلْ أَ تُحَاجُّونَنا فِي اللَّهِ ، ها أَنْتُمْ هؤُلاءِ حاجَجْتُمْ فِيما لَكُمْ بِهِ عِلْمٌ لِيُحَاجُّوكُمْ بِهِ عِنْدَ رَبِّكُمْ لا حُجَّةَ بَيْنَنا وَ بَيْنَكُمُ كلّها بمعنى - المخاصمة و المجادلة ، فسمّاها - حجة - لان المحتجّ بها يعدها حجة عند نفسه - ميگويد - تا هيچكس را از مردمان بر شما حجتى نبود . يعنى كه فرماينده من باشم ، و فرمان در قرآن ، و تو فرمانبردار ، كسى را بر تو حجتى نبود . آن گه گفت - إِلَّا الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ - اين الّا را دو وجه است : - يكى - تحقيق - كه ميگويد مگر كسى خود بستمكارى حجت جويد بر شما ، چنانك كافران قريش و جهودان ، كه قريش ميگفتند - محمد در دين خويش متحيّر است و در كار خود فرو مانده ، از قبلهء جهودان برگشت و بقبلهء ما باز آمد ، بدانست كه ما بر حق‌ايم ، مگر بدين ما نيز باز گردد . و جهودان ميگفتند - محمد برأى و هواء خود از قبلهء ما برگشت و ميگويد كه مرا فرموده‌اند . و ديگر وجه آنك إِلَّا بمعنى لكن بود ، و در قرآن ازين بسيارست - معنى آنست كه ايشان كه بر خويشتن مىستم كنند - يعنى جهودان - مترسيد ازيشان و از من ترسيد . وَ لِأُتِمَّ نِعْمَتِي عَلَيْكُمْ معطوف است بر لِئَلَّا يَكُونَ ميگويد - كعبه قبله كردم شما را تا تمام كنم بر شما نعمت خويش . وَ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ - گويد و مگر تا شما بر راه راست مانيد و بر قبلهء ابراهيم ، كه بر جهودان نه نعمت تمام كردم و نه بر راه راست ماندند . قال النبى لرجل أ تدرى ما تمام النعمة ؟ قال و ما تمام النعمة ؟ قال - « النجاة من النار و دخول الجنة . » و قال على عليه السّلام - تمام النعمة الموت على الاسلام . و فى رواية اخرى قال على - « النعم ستة : الاسلام ، و القرآن ، و محمد و الستر ، و العافية ، و الغنى عما فى ايدى الناس » قوله تعالى كَما أَرْسَلْنا الآية . . . تقديره و لاتم نعمتى عليكم كارسالى اليكم رسولا - همچنانك شما را پيغامبر فرستاديم و آن نعمت بر شما تمام كردم اين نعمت هم تمام كنم كه بر ملة حنيفى و قبلهء ابراهيم شما را بدارم . و رسول اينجا مصطفى است